Cancle Purchase Of Land : महाराष्ट्रात जमीन किंवा घराच्या खरेदी-विक्रीच्या व्यवहारात फसवणुकीचे प्रकार दिवसेंदिवस वाढत आहेत. विशेषतः शेतकरी आणि सामान्य नागरिकांचा अज्ञान किंवा विश्वासाचा गैरफायदा घेऊन बनावट कागदपत्रे, दबाव किंवा खोटी माहिती देऊन नोंदणीकृत खरेदीखत (सेल डीड) करून घेतले जातात. व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर फसवणूक लक्षात आली की, “आता सर्व काही संपले” अशी निराशा येते. पण कायद्याने हे खरेदीखत कायमस्वरूपी अंतिम ठरत नाही. योग्य पुरावे, वेळेत कारवाई आणि दिवाणी न्यायालयाच्या माध्यमातून असे खरेदीखत रद्द करणे शक्य आहे. या लेखात आम्ही तुम्हाला या प्रक्रियेचे सविस्तर, सोपे आणि कायदेशीर मार्गदर्शन देत आहोत.
नोंदणीकृत खरेदीखत रद्द होऊ शकते का? Cancle Purchase Of Land
नोंदणी अधिनियम १९०८ नुसार नोंदणीकृत दस्तऐवजाला कायदेशीर मान्यता असते, पण तो फसवणूक, दबाव, चुकीची माहिती किंवा करारभंगामुळे झाला असल्याचे सिद्ध झाल्यास न्यायालय त्याला रद्द घोषित करू शकते. फक्त पोलीस तक्रार किंवा दुय्यम निबंधकाकडे अर्ज केल्याने खरेदीखत रद्द होत नाही. यासाठी दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करणे अनिवार्य आहे.
WhatsApp ग्रुप 👉
खरेदीखत रद्द करण्याची प्रमुख कारणे
- फसवणूक (Fraud): खोटी कागदपत्रे, बनावट मालक उभा करणे किंवा खरेदी रक्कम न देता व्यवहार दाखवणे.
- दबाव किंवा बळजबरी: धमकी, मानसिक/शारीरिक दबावाखाली सह्या घेणे.
- मानसिक असक्षमता: वृद्ध किंवा मानसिकदृष्ट्या असमर्थ व्यक्तीवर गैरवापर.
- करारभंग: ताबा न देणे, रक्कम न मिळणे किंवा इतर अटींचे उल्लंघन.
- खोटी माहिती: जमिनीचे मालकी हक्क, विवाद किंवा इतर तथ्य लपवणे.
खरेदीखत रद्द करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
तात्काळ पुरावे गोळा करा
- मूळ खरेदीखताची प्रत, बँक स्टेटमेंट (रक्कम ट्रान्सफरचा पुरावा), साक्षीदारांचे जबाब, बनावट कागदपत्रांचे फोटो/प्रत, फसवणुकीचे इतर पुरावे सुरक्षित ठेवा.
दुय्यम निबंधक कार्यालयात नोंद करा
- खरेदीखत ज्या ठिकाणी नोंदले गेले, तिथे लेखी अर्ज देऊन व्यवहार वादग्रस्त असल्याची नोंद घ्या. यामुळे पुढील व्यवहार रोखण्यास मदत होते.
महसूल विभागात हरकत नोंदवा
- सातबारा, ८-अ किंवा फेरफार नोंदीवर हरकत घ्या. तलाठी/तहसीलदार यांच्याकडे अर्ज करा.
फौजदारी तक्रार दाखल करा (पर्यायी)
- मोठ्या फसवणुकीच्या प्रकरणात स्थानिक पोलीस ठाण्यात आयपीसी कलम ४२० (फसवणूक), ४६७ (बनावट कागदपत्र) इत्यादी अंतर्गत तक्रार द्या. तपासातील पुरावे दिवाणी खटल्यात उपयोगी ठरतात.
दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करा
- जमिनीच्या क्षेत्राधिकारातील सिव्हिल कोर्टात (जिल्हा न्यायालय किंवा तालुका स्तर) खरेदीखत रद्द करण्याचा दावा (Suit for Cancellation of Sale Deed) दाखल करा.
- यात मालकी हक्काची घोषणा, खरेदीखत रद्द करणे आणि कायमस्वरूपी मनाई हुकूम मागा.
तात्पुरता मनाई हुकूम घ्या
- CPC ऑर्डर ३९ नियम १ आणि २ नुसार तात्पुरता इंजंक्शन (Interim Injunction) मागा. यामुळे खटला प्रलंबित असताना जमीन तिसऱ्याला विकता येणार नाही.
खटल्याची सुनावणी आणि निकाल
- दोन्ही पक्षांची बाजू ऐकून, पुरावे तपासून न्यायालय खरेदीखत रद्द करू शकते. निकालानंतर सातबारा सुधारणा आणि नोंदणी रद्द होते.
महत्त्वाच्या टिप्स: फसवणूक टाळण्यासाठी
- कागदपत्रे पूर्ण वाचूनच सही करा.
- अनुभवी वकिलाकडून कागदपत्रांची तपासणी करून घ्या.
- पैसे नेहमी बँक ट्रान्सफरद्वारे द्या.
- व्यवहारात ओळखीचे साक्षीदार ठेवा.
- जमिनीचा ७/१२, ८-अ, मालकी पत्र, एनओसी तपासा.
- व्यवहारापूर्वी मालमत्तेची फिजिकल तपासणी करा.
निष्कर्ष
फसवणुकीने झालेला खरेदीखत रद्द करणे शक्य आहे, पण यासाठी वेळेत आणि योग्य कायदेशीर पावले उचलणे गरजेचे आहे. Limitation Act नुसार बहुतेक प्रकरणांत ३ वर्षांच्या आत कारवाई करावी लागते, अन्यथा हक्क गमावण्याचा धोका असतो. तुम्ही नांदेड किंवा महाराष्ट्रातील इतर भागात असाल तर स्थानिक वकिलाची मदत घ्या आणि आवश्यक असल्यास उच्च न्यायालय किंवा सर्वोच्च न्यायालयात अपील करा.
(ही माहिती सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहे. प्रत्येक प्रकरण वेगळे असते, त्यामुळे कृपया अनुभवी वकिल किंवा कायदेशीर सल्लागाराशी संपर्क साधा. अधिकृत माहितीसाठी नोंदणी अधिनियम आणि संबंधित कायद्यांचा अभ्यास करा.) Cancle Purchase Of Land
